Jeugdhulp

Het transformatieplan jeugd is in 2025 de basis geweest voor ons werk. Langs de 5 ontwikkellijnen hebben we acties ondernomen om de kwaliteit te verbeteren en grip te krijgen op de stijgende kosten van jeugdhulp. Er zijn nieuwe jeugdhulpcontracten afgesloten die inzetten op een ander schaalniveau voor specialistische jeugdhulp.
We hebben ook acties ondernomen op het gebied van Stevige Lokale Teams die we later in dit stuk beschrijven.

Het transformatieplan zet ook in op een ander schaalniveau voor specialistische jeugdhulp. Op dat punt is in 2025 gewerkt aan nieuwe regionale contracten voor jeugdhulp die in 2027 zullen ingaan. In overeenstemming met de Wvbj (Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg) zal de specialistische jeugdzorg regionaal gecontracteerd worden en bouwen wij voor de basishulp aan een robuuste structuur samen met de Stevige Lokale Teams.

In 2025 verscheen ook het rapport van de commissie-Van Ark over de Hervormingsagenda Jeugd. Wij hebben dit rapport van ‘kaft tot kaft’ omarmd. Hierover hebben wij u raadsbrief 048 Standpunt en gevolgen gemeente Almere advies commissie-Van Ark over de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 gestuurd.
De nabetaling van Van Ark-middelen ter compensatie over 2023 en 2024, is vorig jaar bij de begroting ondergebracht in het investeringsfonds Jeugd en Gezin. Deze middelen worden gebruikt om, in lijn met de Hervormingsagenda Jeugd, de basiszorg in de stad te versterken en de toegangsfunctie door te ontwikkelen. Doel hiervan is de inzet van duurdere vormen van jeugdhulp te voorkomen.

Het transformatieplan jeugd moet een antwoord geven op de vraag hoe grip te krijgen op de alsmaar toenemende kosten voor jeugdzorg en deze om te buigen naar een bezuiniging van uiteindelijk € 17 miljoen in 2027.
De basis voor het Almeerse transformatieplan is de Landelijke Hervormingsagenda Jeugd.  De hervormingsagenda bevat een pakket aan afspraken met als doel de jeugdhulp te verbeteren en financieel gezond te maken. Om deze doelen te behalen moeten gemeenten op 3 gebieden actie ondernemen:

• Formeren van stevige lokale teams
• Ander schaalniveau voor specialistische jeugdhulp (verplichte regiovorming)
• Afbouw van residentieel verblijf.

Om uitvoering te geven aan het Almeerse transformatieplan (met daarin de doelen van de hervormingsagenda) is een programma gemaakt met daarin 5 ontwikkellijnen. Aan dit programma werken we opgavegericht.

Ontwikkellijn 1: realiseren nieuwe contracten.
Op 1 januari 2025 zijn de nieuwe contracten jeugdhulp zonder verblijf ingegaan. Dit heeft er bijvoorbeeld voor gezorgd dat jeugdhulp dichterbij onderwijs georganiseerd wordt, dat de J-GGZ (Jeugd Geestelijke GezondheidsZorg) aanbieders en verwijzers met elkaar samenwerken aan een ontwikkelagenda en dat er nagenoeg geen wachtlijsten zijn voor alle gangbare jeugdhulp begeleidingsvragen.
Resultaten van de omslag van individuele begeleiding naar groepsbegeleiding, specialistische hulp naar basishulp blijven nog uit. Hier monitoren we doorlopend op en maken afspraken met onze Contract en Leveranciers Managers (CLM), beleidsadviseurs, verwijzers en aanbieders.

Ontwikkellijn 2: Stevige lokale teams.
Een belangrijk onderdeel van het Almeers Transformatieplan Jeugd is de inzet van Stevige Lokale Teams. In 2025 zijn stappen richting de ontwikkeling van deze Stevige Lokale Teams geconcretiseerd. Het consortium van de wijkteams en de JGZA (Jeugd Gezondheidszorg Almere) zetten samen met de gemeente, als opdrachtgever, in op het realiseren daarvan. In 2025 is de blauwdruk gelegd voor de teams. In januari 2026 zijn twee teams kleinschalig van start gegaan met het doorontwikkelen van de werkwijze rondom toegang, regie en begeleiding.

Ontwikkellijn 3: Versterken gemeentelijk deel van de uitvoering.
In 2025 is hard gewerkt om de basis op orde te krijgen door het gemeentelijk deel van de uitvoering te versterken. De werkprocessen jeugd zijn vastgesteld, er zijn dashboards gebouwd die ons inzicht geven in het gebruik en de kosten van de Almeerse jeugdhulp. Ook is de interne samenwerking geprofessionaliseerd, waardoor er gericht gestuurd kan worden op de contracten en afspraken met aanbieders en partners in de stad. Met deze ontwikkellijn zijn de randvoorwaarden geschept om de andere ontwikkellijnen mogelijk te maken.

Ontwikkellijn 5: Financiële maatregelen.
Beleidsmatig zijn transformaties uit het Transformatieplan Jeugd ingezet in 2025. Bovengenoemde ontwikkellijnen moeten samen ook leiden tot een financieel voordelig effect. De effecten zijn dit jaar nog uitgebleven. Het algehele beeld is echter nog steeds een stijgende lijn in kosten, mede door externe ontwikkelingen zoals krapte op de arbeidsmarkt, nieuwe producten en contracten en stijgende cao’s. Daarnaast zijn alle maatregelen pas net gestart en is het nog te vroeg om hiervan de effecten te zien.

Ontwikkellijn 1: realiseren nieuwe contracten
Per 1 januari 2025 hebben we nieuwe contracten voor de lokale jeugdhulp. Hierin is veel aandacht voor het collectieveren van het hulpaanbod, het organiseren van lokale ambulante intensieve gezinsinterventies en het organiseren van jeugdhulp op school.

Ontwikkellijn 2: Stevige lokale teams
In 2024 zijn wij reeds gestart met het ontwikkelen van stevige lokale teams. Dit doen wij als onderdeel van een 0-100 wijkaanpak. Met onze lokale toegang (JGZ) zijn er gesprekken geweest om te komen tot uitgangspunten waar de teams aan moeten voldoen. De Stevige lokale teams zijn een essentiële bouwsteen om te komen tot een afbuiging van de jeugdhulp en het realiseren van grip op de jeugdzorg. Wij werken toe naar een besluit waarbij de teams niet alleen toegang tot jeugdhulp en regie bieden maar ook zelf hands on hulp kunnen bieden aan gezinnen.

Ontwikkellijn 3: Versterken gemeentelijk deel van de uitvoering
De basis op orde! We werken aan dashboards maken de werkprocessen up to date, professionaliseren de interne samenwerking gericht op het adequaat kunnen sturen op de contracten en de afspraken.

Ontwikkellijn 5: Financiële maatregelen
Voor de producten begeleiding en JGGZ werken we aan een collectievering van het aanbod. Individuele trajecten worden zoveel als mogelijk omgebogen naar groepsactiviteiten. Naast een te verwachten financieel voordeel past deze beweging bij het steeds dringender wordende personeelstekort en de daardoor oplopende wachtlijsten.
Daarnaast onderzoeken we met de partners in het voorveld (denk aan jongerenwerk) welke rol zij kunnen spelen in het afbuigen van de vraag om jeugdhulp. Hiervoor wordt een businesscase gemaakt.

Ontwikkellijn 1: realiseren nieuwe contracten.
De nieuwe contracten voor jeugdhulp met verblijf zijn in 2025 ingegaan. Dit gaat om regionale contracten. Thuis Op Maat (TOM) is een belangrijk onderdeel van deze contracten, waarbij ‘leren’ expliciet centraal stond.
Naast sturing op de gezamenlijke ontwikkel-KPI’s uit de rapportages, die gericht zijn op de doelen: 'richting nul uithuisplaatsingen' en 'in één keer goed', wordt ook op contractuele en financiële aspecten gestuurd. Zo is er ingezet op afschalen van zware verblijfszorg naar lichtere vormen van verblijf en zoveel mogelijk inzetten van thuis ambulante ondersteuning.
Het is daarbij belangrijk te benadrukken dat beheersing een regionale opgave met lokale verantwoordelijkheid is. Het ‘stuur’ om complexe regionale zorg tegen te gaan ligt voor een deel in het ontwikkelen van een robuust lokaal ambulant zorgsysteem met een stevige toegang en regie.
Regionaal leggen wij verbanden en geven deze terug aan gemeenten ter ondersteuning van lokale sturing.

Belangrijk punt uit het transformatieplan is de inzet op de afbouw van residentieel verblijf, wat hier ook onder valt. Op het moment van schrijven lijkt er een afname in de gecontracteerde jeugdhulp met verblijf te zijn ten opzichte van het totale jeugdhulpgebruik.

Ontwikkellijn 2: Regionale ondersteuningsstructuur RET/TaS.
De businesscase RET/TAS is sinds januari 2025 beschikbaar. De uitkomsten van deze business case zijn nog altijd relevant. Het Regionaal Expertiseteam is laagdrempelig, flexibel en wendbaar en biedt inhoudelijke expertise, denkt in mogelijkheden en regelt waar nodig een passend aanbod voor jeugdigen en/of hun gezin. Zij kunnen bij complexe problematiek waarbij passend aanbod ontbreekt, Team AnderS (TAS) inzetten om hulp in de thuissituatie te versterken. Doel is uithuisplaatsing voorkomen of door- en uitstroom versnellen. TAS is zo kort als mogelijk en zo lang als nodig betrokken; de regie blijft bij de verwijzer.

Ontwikkellijn 4: Versterken regionale samenwerking.
In september 2025 is het adviesrapport van een deskundigencommissie over het verbeteren van de regionale gemeentelijke samenwerking voor de jeugdhulp in Flevoland uitgebracht. Als vervolg hierop is de samenwerking door de vijf Flevolandse colleges weer (Zeewolde is geen onderdeel van deze samenwerking) hervat.
In het governance-traject zijn de belangrijkste uitgangspunten en randvoorwaarden voor de voortzetting van de bestaande samenwerking in een nieuwe governance uitgewerkt in leidende principes. De leidende principes zijn opgenomen in een intentieovereenkomst die in december 2025 is ondertekend door de vertegenwoordigers van de colleges van B&W van de gemeenten Almere, Dronten, Lelystad, Noordoostpolder en Urk. In 2026 wordt op basis van deze intentieovereenkomst de hernieuwde Gemeenschappelijke Regeling verder uitgewerkt.

Ontwikkellijn 5: Financiële maatregelen.
In 2025 is het aantal jeugdigen in verblijf gelijk gebleven met het aantal van de jaren ervoor. Dat betekent dat, hoewel het algemene jeugdhulpgebruik stijgt, het gebruik van jeugdhulp met verblijf daarbinnen stabiel blijft. Dat is gunstig; ten eerste omdat wij inzetten op zo thuis als mogelijk waar dat kan en ten tweede omdat jeugdhulp met verblijf complexe en dure zorg is.

Ontwikkellijn 1: realiseren nieuwe contracten
Per 1 januari 2025 zijn er nieuwe contracten voor regionale jeugdhulp. De nieuwe contracten maar ook de producten die zijn ingekocht zijn erop gericht om verblijf binnen een residentiële setting te voorkomen. Naast het realiseren van de nieuwe contracten is ook een regionaal beheersplan gemaakt waarin wordt beschreven hoe wordt voorkomen dat er kinderen geplaatst worden in residentiële voorzieningen en, wanneer dit niet voorkomen kan worden, een plaatsing zo kort mogelijk duurt.

Ontwikkellijn 2: Regionale ondersteuningsstructuur RET/TaS
Belangrijk onderdeel van het regionale beheersplan is het Stevige lokale team als regievoerder bij kinderen binnen een residentiële setting. Wanneer een situatie dermate complex wordt kan door het lokale team opgeschaald worden naar RegionaleExpertiseTeam/ TeamAnderS. Om de effectiviteit van het RET/TaS vast te stellen wordt momenteel een businesscase gemaakt.  

Ontwikkellijn 4: Versterken regionale samenwerking
In lijn met de hervormingsagenda zetten wij in op het verstevigen van de regionale samenwerking en in het verlengde daarvan de aankoopcentrale. Vanuit de aankoopcentrale vindt sturing plaats op de regionale contracten. Binnen de regio wordt gewerkt aan de governance.

Ontwikkellijn 5: Financiële maatregelen
We werken aan het voorkomen van instroom en aan de door- en uitstroom van jongeren in de jeugdhulp.
Het voorkomen van instroom doen we met behulp van het RET/TaS en door het lokaal en regionaal beschikbaar hebben van intensieve ambulante gezinsinterventies.
Doorstroom organiseren we door met behulp van regie sneller af te schalen naar een lichtere vorm van zorg, bijvoorbeeld van behandeld wonen naar begeleid wonen. Tot slot wordt ingezet op uitstroom. Krapte op de woningmarkt treft ook jongeren die toe zijn aan de volgende stap na de jeugdzorg, zij verblijven nu onnodig lang op een residentiële jeugdzorgplek.

In 2025 is een echtscheidingsloket geopend in Almere om vroegtijdig ouders ondersteuning te bieden in scheidingssituaties.
Er is een voorzichtige, lichte daling te zien in het aantal meldingen bij Veilig Thuis Flevoland. De advies- en consultfunctie waarbij lokale partners advies kunnen inwinnen heeft daaraan bijgedragen.

De plegergroep is in 2025 gecontinueerd. Plegers krijgen de ruimte om onder begeleiding met elkaar in gesprek te gaan. Plegers krijgen de kans om te reflecteren op hun daden.
Om het grote aantal meldingen bij Veilig Thuis Flevoland terug te dringen is ingezet op het organiseren van een andere route. Het projectplan is geschreven en er is een multidisciplinair triageoverleg gestart om meldingen direct door de juiste organisatie te laten oppakken zodat sneller passende hulp wordt ingezet en verkort de wachttijd.

Dit met aandacht voor enkele specifieke doelgroepen, zoals slachtoffers van mensenhandel, slachtoffers van femicide, ouderen en kinderen bij complexe echtscheidingsproblematiek van ouders. Dit hebben we ook zo beschreven in de nieuwe Regiovisie Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling, waarover begin 2024 met de raad gesproken is. We zetten hierbij in op zowel het helpen van de slachtoffers als op de plegers, hiervoor is bijvoorbeeld de plegergroep die we in 2025 continueren. Bij de nieuwe regiovisie horen ook regionale middelen, over de inzet hiervan besluiten we nog in 2024. In 2024 hebben we in Almere een lokaal addendum op de samenwerkingsafspraken vastgesteld en stellen we een lokale uitvoeringsagenda op. In 2025 gaan we aan de slag met de uitvoering van de plannen die we daarin vaststellen.

De proeftuin toekomstscenario is in 2025 voortgezet. Gezinnen voelen zich gezien en gehoord en in de landelijke cijfers zien we dat juridische maatregelen en uithuisplaatsingen voorkomen kunnen worden als partijen samen optrekken. Diverse veiligheidspartners werken samen aan doorontwikkeling.
Vanuit de ontwikkeling Stevige Lokale Teams en het toekomstscenario is intensief ingezet op wijkgerichte aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Vanuit de proeftuinen toekomstscenario wordt ingezet op het laten landen van de geleerde lessen. Vanuit de regionale veiligheidspartners (onder andere Veilig Thuis, Gecertificeerde Instellingen, Blijfgroep en Raad voor de Kinderbescherming) wordt er doorontwikkeld om goed aan te sluiten bij de lokale teams en uiteindelijk veiligheidsexpertise te borgen in het lokale team. Samen optrekken in gezinnen en multidisciplinair werken, gezin in regie, transparant en met een 0-100 blik naar de inwoners maakt dat gezinnen beter en sneller geholpen worden. En dat regie zo lang mogelijk bij het gezin/huishouden blijft.
De veiligheidspartners hebben intensief samengewerkt om te komen tot een goede samenwerking en er is goede samenwerking ontstaan om een fundament te leggen voor een blijvend lerend klimaat. De volgende stap is een gezamenlijk advies/consult/meeloop-punt organiseren waar multidisciplinair veiligheidsvragen worden opgepakt en waarbij kan worden aangesloten bij het lokale team en van elkaar geleerd kan worden.

Dit gaan we onder andere doen door gebruik te maken van gezinsprofielen. Op basis van het profiel van een gezin kunnen we onderbouwd de meest passende (effectieve!) hulp in de gezinssituatie bepalen. Door meer passende hulp te bieden, bijvoorbeeld bij problematiek door een moeilijke scheiding juist te werken aan de problematiek bij de ouders, willen we voorkomen dat er dure en maar vooral vaak niet passende jeugdhulp ingezet moet worden. De gehele aanpak moet ook wijkgericht gaan landen. Daar gaan we in 2025 mee aan de slag.