Financiën

Het financiële ravijn, veroorzaakt door de teruglopende inkomsten uit het gemeentefonds, is ook in 2025 niet structureel opgelost door het Rijk. Dit geldt ook voor de problemen die veroorzaakt worden door het niet voldoende compenseren voor de stijging van lonen en prijzen. In 2025 is na het advies van de commissie-Van Ark over de Hervormingsagenda Jeugd wel enige compensatie naar gemeenten gekomen. Dit ging om € 5 miljoen in 2025, € 16 miljoen in 2026 en € 15,5 miljoen in 2027.  
Doordat het extra geld voor jeugdhulp stop in 2027 is er feitelijk een nieuw ravijn in 2028. Er komt een nieuw advies van de commissie-Van Ark over de structurele financiering van de jeugdhulp in het voorjaar van 2027. 
In 2025 hebben wij wel een begroting kunnen presenteren waarbij de structurele inkomsten en uitgaven in 2026 in balans zijn. Vanaf 2028 zien we dus een structureel tekort. Om dat op te lossen is in 2025 afgesproken dat de opties hiervoor in kaart worden gebracht bij de Voorjaarsnota 2027. 

Dit komt voornamelijk door teruglopende inkomsten vanuit het Rijk. Het gemeentefonds wordt in dat jaar met maar liefst € 3 miljard verlaagd, een direct gevolg van beleid uit het Kabinet Rutte IV. Deze forse korting op het fonds duwt veel gemeenten richting een financieel ravijn. Hier hebben we in de begroting al rekening gehouden, maar dit doet ons nog steeds veel pijn. Daarnaast krijgen we vanuit het rijk niet genoeg compensatie voor loon- en prijsstijgingen, dit kost ons € 10 miljoen per jaar en dit bedrag groeit ieder jaar. Ook zien we nog risico's in de jeugdhulp, waar de tekorten oplopen en we nog een besparing moeten realiseren. Hoewel het Rijk plannen heeft om het jeugdhulpstelsel te hervormen, laat dit voorlopig nog op zich wachten.

In de begroting 2025 is een omvangrijk pakket aan bezuinigingsmaatregelen vastgesteld. Hiermee is het oorspronkelijke ravijn opgelost. Belangrijk is om deze ook daadwerkelijk te realiseren. Dat is meteen gedaan voor eenvoudig in te boeken bezuinigingen. Bezuinigingen waarvoor eerst aanvullende maatregelen moesten worden genomen zijn in de financiële kwartaalrapportages in 2025 opgenomen in de bezuinigingsmonitor. In de Programmabegroting 2026 hebben we een overzicht van ingevulde bezuinigingen opgenomen in de bezuinigingsmonitor. Het grootste deel van de bezuinigingen is in 2025 ingevuld. De meeste andere bezuinigen zijn realistisch. 
In  2025 hebben we een aantal nieuwe bezuinigingen moeten doorvoeren, onder andere op de organisatie. De laatste stand van al deze bezuinigingen (uit 2024 en 2025) is terug te vinden in de Voorjaarsnota 2027. 

In de vierde kwartaalrapportage over 2023 hebben we aangekondigd te moeten gaan bezuinigen om de financiële positie van de gemeente structureel op orde te brengen. Op 26 september 2024 heeft u ingestemd met ons voorstel om het tekort structureel op te lossen en om de buffer aan te vullen. We hebben dit raadsvoorstel voor bezuinigingen en inkomstenverhogingen in deze begroting verwerkt. In de derde kwartaalrapportage zien we het tekort oplopen waardoor we nog een aanvullend pakket aan bezuinigingen van € 5 miljoen in deze begroting verwerken. We laten een tekort van € 1 miljoen zien in 2028, een symbolisch protest naar het Rijk. Hiervoor is reden genoeg, omdat het Rijk ons in 2028 ruim € 50 miljoen minder geeft via het gemeentefonds voor de uitvoering van onze taken.

De aangekondigde inkomstenverhogingen via de OZB en afvalstoffen- en rioolheffing zijn in 2025 doorgevoerd. Ook de parkeertarieven en toeristenbelasting zijn zoals besloten verhoogd. Om deze lastenverzwaring te verzachten is op voorstel van de raad (motie 24195.027 Besteding extra parkeergelden en toeristenbelasting ) € 0,1 miljoen in 2025 en € 0,15 miljoen structureel geïnvesteerd in het verbeteren van parkeerfaciliteiten en vergroening en verbetering van stadscentra.  
In de paragraaf lokale heffingen worden de tarieven en heffingen over 2025 nader toegelicht. 

Dit is zo afgesproken in het nieuwe coalitieakkoord en verwerkt in het raadsvoorstel voor bezuinigingen en inkomstenverhogingen. Onder andere zal de Ozb stijgen met 13,1%, de afvalstoffenheffing met 7,2% en de rioolheffing zal in 2025 stijgen met 8,8%. Naast de verhoging van de woonlasten wordt ook de toeristenbelasting verhoogd met 40% en worden diverse parkeertarieven verhoogd. In de paragraaf lokale heffingen worden alle veranderingen verder toegelicht.

In 2025 hebben wij gewerkt aan de afspraken uit het coalitieakkoord dat in de Programmabegroting 2025 is verwerkt. In deze programmarekening geven wij per raadsprogramma aan wat er in 2025 is gerealiseerd van deze ambities.  

In mei 2024 is er een nieuwe coalitie aangetreden. Zij hebben het coalitieakkoord ‘Samen bouwen aan Almere’ afgesloten. Dit coalitieakkoord betreft voornamelijk aanvullingen op het bestaande coalitieakkoord uit 2022. Daarnaast bestaat het uit een aantal aanvullende afspraken waarvoor geld is gereserveerd. Dit gaat onder andere om een incidentele investering in de uitvoering van de wet Bibob voor 2025 en 2026, investeringen in onze inzet op diversiteit en inclusie en maatregelen ter bestrijding van armoede. Dit extra geld stellen we ter beschikking via deze Programmabegroting, in de verschillende programmaplannen leest u hier meer over.

Na de bezuinigingen uit de begroting 2025 is er nog € 0,5 miljoen per jaar beschikbaar voor de realisatie van maatschappelijke voorzieningen. Dit bedrag is cumulatief, dus in 2025 is het € 0,5 miljoen, in 2026 € 1,0 miljoen enzovoort. De besteding van dit geld was al tot en met 2028 vastgelegd. In 2025 hebben we plannen voor de realisatie van maatschappelijke voorzieningen voor 2029 uitgewerkt. Daardoor is er nu geld beschikbaar voor realisatie van de Brede buurtschool Noord, een multifunctionele plek in de Molenbuurt en een tijdelijke voorziening multifunctionele ruimte in Nobelhorst.  
Ter compensatie van de bezuiniging op de post maatschappelijke voorziening hebben wij voorgesteld een investeringsreserve in te richten, gevoed met winst uit grondverkopen. Deze is nog niet ingesteld . In de voorjaarsnota 2027 hebben we een voorstel opgenomen hoe deze reserve gevoed kan worden en welke investeringen eruit betaald zouden kunnen worden.  

Hiervoor hebben we geld gereserveerd in de post maatschappelijke voorzieningen. In 2024 is er een toetsingskader ontwikkeld om projecten te kunnen toetsen voor de besteding van geld uit deze post. Oorspronkelijk hadden we € 0,8 miljoen per jaar gereserveerd voor maatschappelijke voorzieningen. In deze begroting doen we het voorstel om hier € 0,3 miljoen op te bezuinigen. Dit compenseren we door het instellen van een fonds dat we gaan vullen met winstafdrachten uit het grondbedrijf. We zullen elk jaar een investeringsprogramma voorleggen aan de raad bij de programmabegroting.

In 2025 hebben we opnieuw naar de budgetcyclus gekeken. De raad heeft hier ook actief over meegedacht en besloten, bijvoorbeeld door de motie 'Terug naar een reguliere begrotingscyclus ' aan te nemen. Dit heeft ertoe geleid dat we terug gaan naar een Voorjaarsnota in plaats van de Koersnotitie. Daarnaast hebben we gekeken naar de kwartaalrapportages. Deze worden over het algemeen als relevant en nuttig beschouwd maar het besluitvormingsproces is een aandachtspunt. We hebben een aantal verbeteringen doorgevoerd in de kwartaalrapportage, onder andere op verzoek van de raad. Zo maken we projectvertragingen nu expliciet in beslispunten. Ook hebben we de kwartaalrapportages compacter gemaakt door niet elk kwartaal meer de bezuinigingsmonitor en risico's op te nemen. Dit maakt het document begrijpelijker en compacter, zonder ten koste te gaan van de informatiewaarde. 

Dit doen we doorlopend. We gaan de Koersnotitie evalueren om te kijken wat beter kan of anders moet. We willen een goed gesprek met de raad organiseren in het voorjaar in aanloop naar de begroting maar zijn zoekende naar de juiste weg om dit te doen. Het moet bijdragen aan de positie van de raad met betrekking tot de budgetcyclus. Met de kwartaalrapportages zijn we tevreden en deze willen we in stand houden. We willen kijken of we de opzet nog verder kunnen vereenvoudigen. We willen naar een minder zwaar besluitvormingsproces. Maar we willen de informatiewaarde van de kwartaalrapportages wel in stand houden.